Column
Het eerste boek over bewegingstherapieBewegingsexpressie als therapie in het psychiatrisch ziekenhuis. B. Brandswijk 1977, Lochem: De Tijdstroom. In de geschiedenis van de lichaams- en bewegingsgerichte werkwijzen in de psychiatrie neemt het boekje van Bertie Brandswijk een bijzondere plaats in. Het is het eerste boek waarin de praktijk van een therapie door middel van lichaamsbeweging wordt beschreven. Het leidt tot verwondering en bewondering, dat een therapeut en auteur, die hoegenaamd op zichzelf stond de psychomotorische therapie op voor was met de publicatie van een boek. Tot dan toe waren publicaties over de bewegingstherapie, cq psychomotorische therapie alleen nog in tijdschriften verschenen. Het enige boekje dat verschenen was, was een publicatie van Van Roozendaal over het bewegingsonderzoek. Het eerste boek over de werkwijze in de psychomotorische therapie, verscheen pas in 1981: Grondslagen van psychomotorische therapie van Pierloot en Van Coppenolle. Brandswijk onderscheidt haar werkwijze van de bewegingstherapie a la Van Roozendaal, omdat die uit de gymnastiek afkomstig is, en zij haar eigen werkwijze vanuit psychologie ontwikkeld heeft. Om precies te zijn, in haar werkwijze gaat het om de bewegingsexpressie. Ook thans nog is de bewegingsexpressie therapie een aparte opleiding. Terug nu naar het boek van Brandswijk. De auteur beschrijft haar werkwijze aan de hand van vele voorbeelden. De werkwijze bestaat uit een vaste structuur die iedere sessie opnieuw doorlopen wordt. • Ademhalings- en ontspanningsoefeningen • Opvangen van 'negatieve' gedragingen en regulering ervan, of aanbieden van situaties • Communicatie • Improvisatie • Afsluiting van de therapie De kern van haar werkwijze bestaat uit het tweede deel. Hierin worden 'negatieve' gedragingen opgevangen door het aanbieden van bewegingsexpressievormen waarin deze 'negatieve' gedragingen kunnen worden afgereageerd. Speelt er afweer in de groep, dan worden bewegingsvormen gedaan waarin de afweer uitgebeeld en beleefd kan worden. Vervolgens worden contrabewegingen aangeboden, waarin het 'negatieve' wordt gereguleerd, en de cliënten tot een 'positieve' gedraging komen, bijvoorbeeld zich openstellen. De grondgedachte is dat veranderingen van de bewegingsexpressie gepaard gaat met veranderingen in stemming, gevoel en gedrag. Hoe lang dit na afloop van de therapiesessie nog doorwerkt, is voor therapeute een vraag.  In deze tweede fase van de therapiesessie kan de therapeute ook oefeningen aanbieden die gerelateerd zijn aan situaties die mensen in hun dagelijks leven kunnen tegenkomen. Deze situaties worden vanuit de bewegingsexpressie tegemoet getreden. In het derde gedeelte wordt gewerkt aan communicatieoefeningen, speciaal bedoeld voor mensen met relatiestoornissen. Dit alles gebeurt zonder dat het gedrag, de stemming of gevoelens expliciet worden benoemd. Er wordt op de oefeningen en de ervaringen ook niet gereflecteerd. Alles speelt zich af in de beweging. Zonder muziek. Pas in het improvisatiedeel wordt gebruik gemaakt van muziek als ondersteuning door ritme en melodie. Anders dan in de voorgaande delen, kunnen de cliënten nu bewegen zoals zij zelf willen. In de eerdere onderdelen van de sessie, worden steeds opdrachten gegeven of een appel gedaan op samenwerking met anderen, dus op aanpassing. Brandswijk beschrijft haar methode exemplarisch, aan de hand van vele voorbeelden. Uit de voorbeelden blijkt dat zij vooral let op de wijze waarop de cliënten de opdrachten volbrengen: zet de cliënt zich in, of geeft deze snel op; is sprake van voldoende spankracht, van concentratie, is er sprake van verkramping in de beweging, kan een cliënt tot ontspanning komen, kan een cliënt meegaan in de beweging met de groep, of is er sprake van afzondering?. Kan de cliënt richting geven aan beweging? Zij werkt met expressievormen waarin de cliënten alleen werken, in tweetallen of met de groep als geheel. Af en toe is er een verwijzing naar het fenomenologisch gedachtegoed van Buytendijk en Kwant. Het is een leuk en helder geschreven boek, aangevuld met een groot aantal foto's. |
