Column
Tussen psychiater en kunstenaar? Een geschiedenis van de creatieve therapie in 200 (en twee) publicatiesDeel 2 Geschiedenis als ambacht Vragen aan de geschiedenis Mijn huidig onderzoeksproject bestaat uit een onderzoek naar publicaties over creatieve therapie en psychomotorische therapie in vijf vaktijdschriften in de Nederlandse GGZ tussen 1946 en 2001. We kunnen dan antwoorden vinden op vragen als welke artikelen er verschenen, welke auteurs er aan het woord waren, wat zij schreven over creatieve therapie (of psychomotorische therapie) en vanuit welke context zij dit deden. Ter verduidelijking: Berman & Cleven (2002) constateren enigszins verbaasd dat de creatieve therapie anders dan verondersteld, wel degelijk stamvaders kent, bijvoorbeeld psychiater L. Vaessen. Vinden we Vaessen nu terug in de vakliteratuur in de GGZ en werd zijn werk ook door anderen gekend? Of schreef hij alleen het Engelstalige artikel dat Wertheim-Cahen (2003) vermeldt? Een andere boeiende vraag is, of de inhoud van die publicaties in die GGZ-tijdschriften vergelijkbaar is met de onderwerpen in het eigen vaktijdschrift voor creatieve therapie. Ofwel: kregen de andere professionals, zoals psychiaters en psychotherapeuten in hún vaktijdschriften een goed beeld van hetgeen creatief therapeuten belangrijk vonden? Een systematisch bronnenonderzoek maakt antwoorden op bovenstaande vragen mogelijk, maar kost tijd. Alvorens tot een inhoudelijke bespreking van de literatuur over te gaan, moet er eerst een inventarisatie gemaakt worden. In het onderstaande presenteer ik een deel van die inventarisatie, waarbij ik mij hoofdzakelijk tot onderstaande vragen beperk: 1. hoeveel bijdragen over de creatieve therapie verschenen er tussen 1946 en 2001? 2. in welke tijdschriften verschenen deze bijdragen? 3. is er een tijdseffect waarneembaar in het aantal bijdragen per jaar? 4. wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen psychomotorische therapie en creatieve therapie m.b.t het bovenstaande? De bronnen Ik onderzocht het Maandblad Geestelijke volksgezondheid (MGv) dat in brede zin bedoeld is voor professionals van allerlei disciplines die werkzaam zijn in de GGz. Drie tijdschriften die specifiek op psychiaters en psychiatrie gericht zijn: Voordrachtenreeks van Psychiaters in Dienstverband (VR) haar opvolger het Nederlands Tijdschrift voor Psychiatrie (NTP) en Folia Psychiatrica Neurologica Neerlandica (Folia). Ook bekeek ik twee tijdschriften op het gebied van de psychotherapie: Het Tijdschrift voor Groepspsychotherapie (TGPT) en het Tijdschrift voor Psychotherapie (TPT). Ik onderzocht alle edities van deze tijdschriften in de genoemde periode. Als treffers rekende ik alle bijdragen die de psychomotorische therapie of de creatieve therapie betroffen, of artikelen die onderwerpen behandelden welke sterke verwantschap vertonen met de vaktherapieën. Voor de psychomotorische therapie zijn dit bijvoorbeeld artikelen over Pesso psychotherapie, focusing en de Casriel therapie. Voor de creatieve therapie zijn dit publicaties over allerlei vormen van spel zoals psychodrama, sociale vaardigheidstraining of bijvoorbeeld sociodrama. Hoewel genoemde werkwijzen niet tot de kern van de vaktherapieën behoren, is niet uit te sluiten dat vele psychomotorisch en creatief therapeuten wel technieken hiervan gebruiken. In een enkel geval zal ik op de aard van een publicatie ingaan, daar waar dit een aanvulling vormt op de publicaties van Berman & Cleven en Wertheim-Cahen. Ik presenteer voornamelijk getallen. Geen aansprekend materiaal uit het verleden, geen plaatjes van vroeger. Geschiedenis als ambacht. Hoeveel publicaties verschenen er? Tussen 1946 en 2001 vond ik ongeveer 200 keer een bijdrage over creatieve therapie in genoemde tijdschriften. Hiervan gingen er zo'n 100 uitsluitend over creatieve therapie, de andere helft van de treffers behandelden ook de psychomotorische therapie. Een telling van de bijdragen die exclusief over psychomotorische therapie gingen, laat een evenwicht zien: ook dit waren er ongeveer 100. In figuur 1 ziet u hoe die ruim 300 treffers verdeeld zijn over de verschillende tijdschriften:
|
