Gast auteur PMT Info Site
Seksualiteit door de jaren heen. Deel 2
Henriëtte van der Meijden-van der Kolk
III Invloed van culturele factoren op seksuele volwassenheid.
Seksualiteit is ingebed in de cultuur is veranderlijk met die cultuur. Waarde en normen van de cultuur bepalen hoe met seksualiteit wordt omgegaan. Hieronder vallen onder andere de gender-ontwikkeling van jongens en meisjes en de manier waarop jongeren in de puberteit de gelegenheid krijgen hun seksualiteit te ontdekken en ontwikkelen. Ook de volwassen relatie tussen mannen en vrouwen wordt mede bepaald door de cultuur.
In onze huidige westerse cultuur zijn twee voorbeelden van ontwikkelingen die van invloed zijn op de seksualiteit te benoemen.
Ten eerste is er de individualisering, zowel op emotioneel, sociaal als economisch terrein. Goed voor jezelf zorgen heeft geleid tot recht hebben op wat er voorhanden is. Je goed voelen gebeurt op basis van gevoelsbevrediging.
Ten tweede is er de ontwikkeling van de beeldcommunicatie en visualisatie.
Voor beide aspecten geldt dat tijd een belangrijke factor is geworden. Alles kan en wordt sneller. Er is weinig tijd om uit te stellen, te laten bezinken, te fantaseren en een verlangen te laten rijpen.
Televisie-programmaís en videoclips laten in het algemeen veel seksualiteit zien. Dit kan tot gevolg hebben dat fantasie, die een bijdrage kan leveren aan verlangen, zich opdringt als een eenzijdige werkelijkheid. Voor het beleven van de seksualiteit is echter het voeden van alle, en meer emotionele zintuigen belangrijk. Reuk, smaak, gehoor en gevoel worden door de visuele werkelijkheid naar de achtergrond gedrongen en verschralen de beleving.
IV Gevolgen van een inadequate emotionele ontwikkeling op seksualiteit.
Betreffende de gevolgen van een inadequate emotionele ontwikkeling op seksualiteit is een onderscheid te maken tussen een onthouden, een verstoorde en een gestoorde emotionele intimiteitontwikkeling (Zie ook de pathogene constellaties van Petzold in Hausmann, 1996)
Het ontbreken van intimiteitservaringen in de kinderjaren heeft tot gevolg dat er geen of onvoldoende wederkerigheid in het gevoelsleven tot ontwikkeling komt. Seksualiteit zal vervolgens niet geïntegreerd kunnen worden in een intieme wederkerigheid en los komen te staan van een wederzijdse beleving in een relatie. Seksuele bevrediging zal als eenrichtingsverkeer naar de persoon toe, de eigen bevrediging van de lust, plaatsvinden.
De wijze waarop de beleving van de seksualiteit wordt voorgeleefd wordt overgenomen zonder een integratie in een intimiteitbeleving. De persoon weet echter niet wat hij mist. Een ver-seksualiserende omgeving (bijvoorbeeld via beeldcommunicatie) kan deze eenzijdigheid versterken en dit kan leiden tot excessen in de bevrediging van de seksualiteit.
Bij een verstoorde emotionele ontwikkeling en intimiteitbeleving zal de doorwerking in de seksualiteitsbeleving afhankelijk zijn van de fase waarin de verstoring plaats vindt. De verstoring kan het uitkristalliseren van een volwassen seksuele identiteit beïnvloeden Bij voorbeeld in het geval van parentificatie, als één van de ouders is overleden, kan het gemis en de rolverwarring in de persoonlijkheid verankeren. Dit heeft consequenties voor de seksuele ontwikkeling, waarin dat gemis en de verwarring een rol kunnen blijven spelen. Binnen het beleven van de seksualiteit kan bijvoorbeeld het zoeken van een moeder of een vaderfiguur door blijven spelen.
Bij een gestoorde emotionele ontwikkeling en intimiteitbeleving is de invloed op seksualiteit groot, met name als er sprake is van seksueel- en machtsmisbruik. De invloed die dat kan hebben in de emotionele ontwikkeling en de seksualiteitsbeleving is vaak complex en niet eenduidig. De overlevingsmechanismen die ontwikkeld worden zijn aangepast aan de culturele normen en waarden. De gevolgen van een gestoorde seksualiteitsbeleving in de persoonlijke en de culturele context worden verteld en beschreven in verhalen van mensen..
Ze worden onder andere verteld in:
- verhalen van cliënten in de therapie (casus tijdschrift NVPMT, Kalisvaart, 2002)
- verhalen van romanfiguren (De lijfarts van de koning, Enquist, 2001)
- berichten in de media betreffende maatschappelijke tendensen of interviews rond onderwerpen betreffende seksualiteit ( Volkskrant 3-8-2002, n.a.v. seksueel misbruik in de R.K. kerk, verhaal van een priester)
V. Indicaties, doelstellingen en werkwijzen voor PMT
Bij problemen die te maken hebben met seksualiteit speelt het beleven van de lichamelijkheid een rol. Psychomotorische therapie kan geïndiceerd zijn als bij het oplossen van die problemen de lichaamsbeleving een ingang is die aansluit bij de vraag van de cliënt.
Binnen PMT kan een ontwikkeling in gang gezet en begeleid worden betreffende het ervaren en leren omgaan met de wederkerigheid van intimiteit. De wederkerigheid die plaatsvindt binnen een relatie kan ervaren worden. Het over en weer aanvoelen van elkaar kan beleefd worden en een zich gevoelsmatig kunnen openen naar de ander kan worden ontwikkeld.
Genoemde ervaringen kunnen binnen PMT plaatsvinden tussen cliënt en therapeut en tussen emotioneel verwante personen, bij voorbeeld partners of ouder en kind.
Vinden de ervaringen plaats tussen therapeut en cliënt, dan is het van groot belang dat de therapeut transparant en congruent is en weet heeft van de reikwijdte van zijn emotionele volwassenheid. De therapeut moet zijn eigen gevoelsleven dermate goed kennen dat hij goed onderscheid kan maken tussen eigen behoeftes en die van de cliënt. Hij moet tevens in staat zijn de affectieve bevestiging af te stemmen op de behoefte en de node van de ander. Een weerhouden affectiviteit is nodig om de cliënt zijn eigen ontwikkeling door te laten maken, waarbij hij ervaart dat hij in de wederkerigheid greep houdt op zijn gevoelsbeleving, en daarvan kan genieten. Het is van belang dat de cliënt zijn eigen ontwikkeling kan doormaken en dat de therapeut hem daarbij op adequate afstand begeleidt terwijl hij in contact blijft. Als de therapeut de ontwikkeling van een wederkerige intimiteitervaring begeleid van emotioneel verwante personen is het geven van ruimte en houden van een adequate afstand zeker zo belangrijk.
Seksualiteitsbevrediging is als ervaringsmogelijkheden binnen psychomotorische therapie niet aan de orde. De seksualiteitsbevrediging is het meest intieme persoonlijke gebied. Opening hiervoor naar de ander is alleen voor de seksuele partner op een eigen tijd en plaats. Het is aan de cliënt zelf om seksuele ervaringen te integreren een wederzijdse intimiteit.
Het past wel binnen de psychomotorische therapie om de seksualiteitsbeleving te bespreken en ervaringen te delen. Het is aan de therapeut dit te vertalen in een voor de therapie passende werkwijze.
In de workshop zal het bevorderen en begeleiden van intimiteitservaringen in een wederkerigheid aan de hand van praktische situaties ervaren kunnen worden. Op basis hiervan zal de plaats van seksualiteit in een onthouden, verstoorde en gestoorde emotionele ontwikkeling nader bekeken kunnen worden.
In de behandeling van dit onderwerp spreekt het voor zich dat de therapeut reflecteert op zijn persoonlijke ontwikkeling en seksualiteitsbeleving. Het kan een gevaar zijn voor de therapie in het algemeen en de cliënt in het bijzonder als de therapeut werkt vanuit een niet onderkende onthouden, verstoorde of gestoorde seksualiteitsontwikkeling.
Literatuur:
Enquist P.O., Het Bezoek van de Lijfarts, Ambo, Amsterdam, 2001.
Hausmann B. e.a., Bewegt Sein, Junfermann, Paderborn, 1996.
Kalisvaart H. en David, Ruimte voor eigen beleving, Tijdschrift NVPMT, 2002, 8, nr. 3
Oudshoorn D.N. e.a., Kinder- en Adolescentenpsychiatrie, Bohn Stafleu Van Loghum, Houten, 1995.
Veldman F., Haptonomie, een wetenschap van de affectiviteit Bijleveld, Utrecht, 1989.
Veldman F.R., Over Leven, in Liber Amicorum F. Veldman: Opening naar Leven, Overasselt,1990.
Volkskrant 'Slachtoffer is de dader' door Willem Beusekamp, 3-8-2002
