Scripties

Spanningsklachten bij en ontspanningstraining voor visueel gehandicapten

Auteur: J. E. Boiten
Vorm: scriptie

Visueel gehandicapten lopen waarschijnlijk minstens zoveel risico op het ervaren van spanningsklachten als ziende mensen. Een aantal gebeurtenissen geldt voor vrijwel iedereen als stressvol, de zogenaamde ‘stressfull-life-events’. Voor andere gebeurtenissen geldt dat het afhankelijk is van iemands persoonlijkheid en omstandigheden of die als stressvol worden ingeschat. Het blijkt dat er naast deze gebeurtenissen voor visueel gehandicapten oorzaken van stress te noemen zijn die specifiek bij hen een rol spelen.
Een grote mate van stress treedt al op vanaf de eerste verschijnselen van verlies van gezichtsvermogen en dus niet pas in het uiterste stadium van volledige blindheid. Bovendien blijkt een gedeeltelijke visuele beperking net zoveel stress met zich mee te brengen als volledige blindheid. Voor een transitionele visuele beperking geldt zelfs dat er grotere psychologische stress ervaren wordt dan bij een chronisch stabiele visuele beperking.
Voor een goede aanpassing van een visueel gehandicapte aan zijn visuele beperking is het noodzakelijk de beperking met behulp van achtereenvolgens ‘emotion-focused’ en ‘problem-focused’ coping te accepteren en op een actieve manier nieuwe vaardigheden aan te leren. Een interne ‘locus of control’ en een extroverte persoonlijkheid kunnen hier positief aan bijdragen. Ook factoren als een goed ontwikkeld lichaamsbesef, een positief lichaamsidee en zelfbeeld, een flexibele houding, een positieve kijk op de toekomst, voldoende nachtrust, werk en een goede economische status vergroten het vermogen tot aanpassing aan de beperking.
Een aandachtspunt bij visueel gehandicapte kinderen is dat er een verstoring kan optreden in de ontwikkeling van het lichaamsidee, het zelfbeeld en de hechting. Zo’n verstoring blijkt belangrijke consequenties te hebben voor het adequaat psychosociaal functioneren op latere leeftijd.
De gevolgen van stress lijken voor visueel gehandicapten hetzelfde te zijn als voor ziende mensen. Daarnaast zouden stress en intensieve lichaamsbeweging het ontstaan en beloop van verschillende oogaandoeningen negatief kunnen beïnvloeden. Omdat de gevolgen van spanningsklachten voor visueel gehandicapten hetzelfde lijken als voor ziende mensen is het waarschijnlijk dat ontspanningstraining, net als bij ziende mensen, effectief zal zijn. Aan de hand van een tweetal criteria is bekeken welke ontspanningsmethoden geschikt zijn voor visueel gehandicapten. Een drietal ontspanningstechnieken lijkt geschikt voor deze doelgroep, te weten: Progressieve Relaxatie, Autogene training in combinatie met Sensory Awareness en ademhalingsoefeningen. Enkele aandachtspunten zijn van belang om vooraf aan de uitvoering van een ontspanningstraining door te nemen.

J. E. Boiten, Email