Scripties

FIETSEN BIJ DEPRESSIE:
DE THERAPEUTISCHE PRAKTIJK

Auteur: Iriah van Wijk
Vorm: scriptie

In het kader van een uit te voeren onderzoek naar de invloed van een verbeterd aëroob uithoudingsvermogen op depressie, is een pilotstudie uitgevoerd met als doel het ontwikkelen van een protocol voor het verbeteren van het aërobe uithoudingsvermogen op een fietsergometer, waarbij dit protocol zodanig werd vormgegeven dat het toegepast kan worden in zowel een vervolgonderzoek als in de PMT -praktijk. Dit protocol is getest en de ervaringen van dit onderzoek zijn weergegeven in een artikel die geschreven zou worden voor het tijdschrift Bewegen en Hulpverlening. Het schrijven van dit artikel vormt de aanleiding en de basis van deze scriptie. Daarnaast is een uitgebreide aanvulling geschreven die zich vooral richt op de therapeutische factoren in de praktijk, o.a. binnen de psychomotorische therapie. Tot slot zijn in de scriptie het trainingsprogramma en de trainingsprincipes in de bijlage toegevoegd vanwege de vele verzoeken om trainingstechnische informatie.

De resultaten van het ontwikkelde fietsprogramma laten een verbetering van het aërobe uithoudingsvermogen en het verdwijnen van de depressie zien. De resultaten zijn hoopgevend en lijken een vervolgonderzoek te rechtvaardigen. De verdienste van een vervolgonderzoek zal zijn dat, afhankelijk van de resultaten, de geloofwaardigheid van de hypothese dat een verbetering van het aëroob uithoudingsvermogen een bijdrage levert aan de afname van depressieve klachten, kan worden versterkt. Omdat een aantal andere uit de literatuur bekende hypothesen met betrekking tot de reden van het effect van training op depressie niet of niet volledig kunnen worden uitgesloten, zal een sluitend bewijs in een vervolgonderzoek echter niet kunnen worden geleverd.

Als naar de therapeutische factoren in de praktijk gekeken wordt, dan kan geconcludeerd worden dat het fietsprogramma aan de definitie en het doel van psychomotorische therapie beantwoordt. De taken die horen bij het beroep van psychomotorisch therapeut kunnen uitgevoerd worden binnen het fietsprogramma. Enkele belangrijke taken in de plannings- en behandelings-fase zijn in de scriptie voor het fietsprogramma uitgewerkt.

Het therapeutisch proces komt niet op gang door het fietsen op zich, maar door de wijze van aanbieden door de therapeut, de betekenis die de cliënt er aan geeft en de interventies door de therapeut. Net als elk therapeutisch middel heeft het fietsprogramma zijn specifieke eigenschappen, waardoor het zich voor bepaalde zaken sneller leent dan voor andere. Het blijkt dat, van de gedragsvariabelen van de therapeut die Yalom (1987) noemt, zorgzaamheid, het toekennen van betekenis en het regelen het makkelijkst naar voren kunnen komen in het fietsprogramma. Als de genezende factoren van een therapie in beschouwing worden genomen, dan blijkt het fietsprogramma zich het best te lenen voor het leggen van accenten op het wekken van hoop, het nemen van verantwoordelijkheid en opdoen van ervaringen met een actievere houding.

De genoemde gedragsvariabelen van de therapeut en de genezende factoren van een therapie geven de accentverschillen van het fietsprogramma met andere therapeutische middelen aan. Het eigen karakter van het fietsprogramma daarentegen komt naar voren in de vraag naar de werkzame ingrediënten van het programma. Een belangrijke factor in de praktijk van de psychomotorische therapie is de beïnvloeding van de competentie-verwachting door middel van tastbare succeservaringen. Andere belangrijke factoren, waar de therapeut aandacht aan zou moeten besteden, zijn het vergroten van het uithoudingsvermogen, het leren herkennen van (lichaams-) signalen en later van prodromen en het sturen van verwachtingen.

Er zijn twee kenmerken waarin het fietsprogramma zich onderscheidt van de gemiddelde werkwijze in de psychomotorische therapie: er wordt gedurende enkele maanden van slechts één arrangement gebruik gemaakt en er is veel tijd om te praten. Deze twee kenmerken zorgen er voor dat er hogere eisen gesteld worden aan zowel de kwaliteit van de therapeutische relatie als aan de verbale mogelijkheden van de therapeut. De ruime gelegenheid om te praten zorgt voor kansen die, indien goed benut, therapeutisch gezien veel kunnen opleveren.

Het fietsprogramma is in eerste instantie ontwikkeld voor mensen met depressieve klachten. Deze groep mensen heeft vaker dan gemiddeld een slechte tot zeer slechte conditie. Dit kan voortkomen uit de verschijnselen van depressie, maar kan soms ook te maken hebben met de bijwerkingen van antidepressiva. In het geval van een zeer slechte conditie is fietsen op een fietsergometer eerder aangewezen dan hardlopen, omdat makkelijker op een zeer lage, gedoseerde inspanning kan worden begonnen. Het is daarom aan te bevelen dat meer psychomotorische therapeuten op het idee komen, of worden gebracht, dat er niet alleen running therapie bestaat, maar dat er ook gefietst kan worden, (fietstherapie). Het is daarbij belangrijk dat men kennis heeft van zowel inspanningsfysiologische als psychotherapeutische aspecten. Gehoopt wordt dat deze scriptie een bijdrage kan leveren aan de verspreiding en de kennis van het fietsen als therapeutisch middel.